سفارش تبلیغ
صبا

افطار

شور و حال ارسال این پست را از دوست فرزانه ای دارم ، از همین جا به ایشان درود میفرستم و برای ایشان و خانواده ی گرامی شان آرزوی سلامتی و شادی روز افزون دارم.

«داراب افسر بختیاری»



شادروان داراب افسر بختیاری در یک خانواده اصیل بختیاری در سال 1279شمسی در چغاخور از توابع استان چهارمحال بختیاری به دنیا آمد. پدر ایشان آاصلان از طایفه احمد خسروی بختیاری و مادرشان بی بی گوهر دختر حسین قلی خان ایلخانی است.
تربیت و پرورش در چنین خانواده ای تثبیت کننده تمام صفات نیک از قبیل ایمان ،مناعت طبع ،صمیمیت و عاطفه ،شجاعت و انسان دوستی است که شخصیت و اشعار وی ،نشان دهنده کامل این ویژگیها می باشد.
شادروان داراب افسر بختیاری یکی از پیشگامان شعر به گویش بختیاری است برای اینکه در دیدن وی علاوه بر اشعار به زبان فارسی ،شعرهای زیادی هم به گویش بختیاری دارد مانند« خدائیه »،«همیلا» ،«رستاخیز مسجدسلیمان»
دیوان اشعارش تا کنون هفت بار چاپ شده است که این وضعیت نشان دهنده ارزشمندی کار ایشان و استقبال ادب دوستان از این کتاب می باشد.
این شاعر فقید در قوالب کهن شعر فارسی مانند غزل ،قطعه و مثنوی شعر می سرودند و از نظر موضوعاتی مانند مدح خدا و ائمه ،اخلاق و عرفان ،مفاهیم اجتماعی ،عشق و وصف در آنها گنجانده شده است.
وی از جمله شاعرانی  است که در سرودن اشعار به زبان فارسی و گویش لری بختیاری بقدری متبحر و استادانه عمل نموده که ملک شعرای بهار  را وادار به اذعان این حقیقت نمود که:«کاری که فردوسی در زبان فارسی کرد ،افسر در زبان بختیاری انجام داده است.» 

شعر داراب با توجه به شرایط خانوادگی و اصالت ایلی و شرایط اقلیمی و اجتماعی دیار بختیاری سروده شده است و در حقیقت آیینه تمام نمای احساسات ،عواطف و ذوق سرشار یک بختیاری تبار می باشد که سادگی و صفای انسان را بیان می کند و صمیمیت زندگی روستایی و عشایری را نشان می دهد که در کنار رنگ و بوی زندگی شهری و مشکلات اجتماعی تلاش می کند تا هویت عاطفی و انسانی خود را حفظ کند و آن شور و شادمانی صادقانه و بی ریای خود را نسبت به انسانها آشکار می نماید تا افراد بتوانند در مسیر رشد تکامل انسانی قدم بر دارند.

سروده ی بیش از 250 بیتی همیلای داراب بدون شک  پس از «خدائیه» و « عمرویه » از شاهکارهای ماندگار زنده یاد داراب  در زبان و ادب پارسی است که همزمان با نمایاندن سه ویژگی بارزش برای مخاطب (1- طراوت و تازگی ان پس از گذشت 57 سال 2- رعایت و الگودهی قواعد شعر و ادب پارسی 3-مهارت و تسلط سراینده به هر دو  زبان فارسی و گویش لری بختیاری)  چالش و مباهله  ادبی افسر  را چهار دهه پس از وفات وی همچنان بدون رقیب نگاه داشته است و خواهد داشت.
 داراب افسر دوبار ازدواج کرد که حاصل آن پنچ فرزند می باشد.همسراول وی دخترعمویش بی بی فاطمه و همسر دومش عطیه خضوعی دختر موسیقیدان معروف اصفهانی میرزا حسین ساعت ساز بود
.
  داراب افسر در سال 1337 شمسی به علت سکته ،  نیمی از بدنش فلج و خانه نشین گردیدو همسر نازنینش از او پرستاری می کرد. در وصف حال خود می سراید:

        من کیستم به غیر ز پا اوفتاده ای         بیچاره ای ضعیف و دل از دست داده ای
   در کشتی شکسته ی هجران نشسته ای      در بحر بیکرانه ی محنت فتاده ای 
         با پای لنگ راه به منزل چسان برم              با شهسوار حسن نپاید پیاده ای
         افسر اگر که روز سپیدت سیاه شد      نبود عجب از آن که سیه بخت زاده ای

       داراب افسر در یکی از روزهای پاییز سال1350 شمسی در اصفهان چشم از جهان فرو بست و در تخت فولاد  اصفهان ، تکیه میر بخاک سپرده  شد، در حالی که بدرستی سروده بود:
 افسر ئی فخر بسه سی تو که بعد از مرگت
اسم لر   تا به ابد زنده به اشعار تونه


 

 


 شاهکارِ داراب افسر بختیاری با عنوان (خدائیه)

ای که روزیَ همه خلق ز انبار ِ تونِه
آسمونها و زمین کِرده کردار ِ تو نه ِ

ئی همه نقش و نگاری که مِنِه دنیا هِد
همه از پرتو یک جلوه دیدار ِ تو نه ِ

اَفتو و ئی همه نوری که اِتاو ِه به زَمین
مختصر ذره ای از تابش رخسار ِ تو نه ِ

ئی همه آو که به دریا چو’نو هیِِ موج اِزَنه
چکه ای از کَرَم آور گهربار ِ تو نه ِ

عاقلون هر چه ’کنِن فکر و اِبالِن به ’خوسون
اشتباه کِردنِه ’پای ، جمله ز افکار تو نه ِ

هر که رَهد از پی ِ مقصور و به مقصود رسید
’او َنَرهد و َنَرسیده ’یوز ِ رفتار ِ تو نه ِ

هر حکیمی که دوا داد و مریضِس خو، اِبید
’او دواها همه از قیطی عطار ِ تو نه ِ

هر چه فردوسی و سعدی و نظامی ’گودِنه
همه سون اِز اثر ِ طبع ِ ’درَربار ِ تو نه ِ

پیراِبون خلق و همه سال تفاوت اِ’کنِن
غیر ذات تو که امسال ِ تو چی پار ِ تونه ِ

عرش ِ فرش کِردی و قِیلون ِ نِهاری ’گرَِلو
هر چه ’ورمون اِ’کنِن ’پای همه آزار تو نه ِ

’گدییِه کِردمِه مختار، تو نه ِ ’ور’خو و بد
نیکنم’ زِت ’مو قبول ’یوسرو’یودار ِ تونه ِ

هر چه مو فکراِ’کنم ’پاک همه بر عکس اِبوون
کی به یَکسون اِزنِه ؟ ’پای ’یو ز دربار تو نه ِ

هر شَر و شور به دنیا مِنِه مخلوقت اِبو
اِزَنیم یا اِ’کشیم پاک همه سون کارتونه

خان ِ چنگیز که دنیانه ِ سر اِز ته ’رفتَی
هر چه بد کِرد بِه مردم همه وادار ِ‌تونه ِ

شاه تیمور که مشهور به خین ریزی بید
کمترین بنده ای اِز مردم ِ تاتار تونه ِ

یه نفر کِی اِتَرِس ئی همه آ’دم بِکشِه ؟
او نَکشت ، دست ِ‌توبید ، قدرت ِ قهار ِ تونه ِ

وَندیه جنگ اروپا و تَپِستی تَه ِ عرش
هر چه ’مردِن مِنِه جنگ خین ِ‌ همه بار ِ تو نه ِ

وَندیه چنگ اروپا و تَپِستی تَه ِ عرش
هر چه ’مردِن مِنِه جنگ خین ِ همه بار ِ تو نه ِ

نیگو’هم که ، زِ عربها به عجم ها چه رسی
همه دونِن که چه بید چونکه ’هوشاهکار تونه ِ

هر رسولی اِفِرِستی و کتابی داره
یا ’کرِت یا’کرِ گَو’ت یا که جلودار ِ تو نه ِ

آ’دمِه گول اِزَنی و اِ’کونیس ’ور مِنِه باغ
اِنِهی تِرد بریشِس که یو دی، وار ِ تو نه ِ

آبِر’وسِه اِبَری سی دو سه کَپ گَندم و جو
سی چه گندم نخورِه پَس ’یوچه سرکار ِ تو نه ِ

هو که شیطونِه و ئی گولِ به آ’دم زِیدِه
گوش و ’نفتِس بکَنَی خوس ’دزَ بازار تو نه ِ

باغِتِه ’رفت به َیه شَو و ’گر’هد از چنگِت
میل ِ ’خت بید که بَرِه َارنه گرفتار تو نه ِ

’گدیه ِ روز قیامت زِ ’لر اِ’خوم ’مو حِساو
تو چه دادیس؟ ’هو چه داره؟ چه بدهکار ِ تو نه ِ

’کر َ یارونه ِ اتومبیل ’سواری دادی
منکر بیدِنِته ، ’لر که طرفدار ِ تو نه ِ

حق تو داری بکنی هر چه به دنیا بِخویی
چون همه بید و نَبید زِنده زِ پِندار ِ‌ تو نه ِ

هر بنایی که بسازِن همه ویرون اِبوهه
غیر پاینده فقط گنبد دوار ِ تو نه ِ

افسر ئی فخر بَسِه سی تو که بعد اِز مرگت
اسم ’لر تا به ابد زنده ز اشعار تو نه ِ

 ********

دیدیس اَیَر
بَنگِس بکن
حرف واس بزن
’کربِس بگو
در موچِمه ؟
مَر’مو اِرم ؟
’یو اِکَشِه او سارمِه
ای ’دو دَر ِ بهتر ز ماه
مِینا بِنَوش ِ تیه سیاه
ای مظهر نور الاه
ای شوخ و شنگ ِ بیوفا
عاشق کشی بدرَسمیِه
حیف ِ ز تو مَهنِه بجا
شَو از غروبون تا سحر
هی اِزَ’نم ’ور حلقه در
هی اِ’کنم ’ور خاک سَر
شاید که او یا به مَیَر
یک ذره از حالم خبر
ای بخت بد تا کی به خَو
ای ناله پَ تا کی اَثر ؟
نصف ِ دل ِ اَنجید و رَد
از لَو نمک پاشید و رَد
زجر مونِه فهمید و رَد
ئی بیوفا کافر دِله
دیدین چطور خندید و رَد ؟
عاشق چه دونه جون چِنِه ؟
مذهب چِنِه ؟
ایمون چِنِه ؟
خورد و خوراک و نون چِنِه ؟

********

«همیلا»
(مناظره ی پسر لُر و دختر...)

پسرـ ای وای ’یوکینِه که مَنی حور ِ بِهشته
ئی ’دهدر ِ و کینِه که ’چونو حور سرشتِه
تیای ِ پل یو ’پای همه دلهان ِ برشته
’حکمی ز پی قتل همه خلق نوشته
پاهاس اِگوی شاخ ِ ’بلور ِ مِنِه ظرفِن
دستاس مَنی غنچه کِلوس ِ دَم برفِن

دخترـ اِی وای پس این کیست ز ما وصف نماید
با لهجه شیرین ز چه ما را بستاید
این کیست که هر لحظه به صد رنگ در آید
خواهد که به نیرنگ، دل ِ ما برباید
یک ذره ز مهرش به دلم هیچ اثر نیست
خاکم به سراِی وای خدا این سر ِ خر کیست

پسرـ حرف وا’مو بِزَن اِی ’مو به ’قربون ِ زِ’بونِت
قربون هَمو زلف کِرِنج ِ سرِشونت
قربون سروزلفت و کج زِیدن ِ شونت
قربون ِ ’گپاتَنگِت و ’او خال ِ ’لوونت
ئی خال سیاه ِ تو که تَش زِیده به جو’نم
وارستن شَه پیسه مَنی بستِه زِبو’نم

دخترـ’هشدار، سروکار تو باسیم بران است
صدتیر جگرسوز به یک عشوه نهان است
اینجاست که یک بوسه ز ما قیمت جان است
آنجا که عیان است چه حاجت به بیان است
ای ’لر به حذر باش که ما سخت کمانیم
هر کس که ز ما تیر خورَد ما نگرانیم

پسرـ یه بوسه ز’لوهای تو اَر قیمت جونِه
هرگز تو تصور مکن ’او بوسِه گِرونه
جون دادن و اِستِیدِن جون کار ’لرونه
جون حاضره بستون که نگوی کار زِ’بونِه
یالا........... بده بستون.............
’یو بوسه و یو جون

دخترـ بسیار چو تو بر سر کویم بدویدند
بسیار دویدند و به جائی نرسیدند
یک تار ز مویم به جهانی بخریدند
گفتند سخنها و جوابی نشنیدند
با مهر و وفا چون گِل مار ا نسرشتند
در دفتر ما حرف محبت ننوشتند

پسرـ بهتر زِتی یا تو به خدا قبله نمانید
سرو هم چو کَد ِ صاف ِ تو ئی طور رسانید
والله که بهشت هم چو تو ’پرسیل و صفانید
هِاِن ’خته تک ، ره بِر’وی مَر که پیا نید
تا خیز بِوَنده مِنِه ’لوات ِ بِووسه
گَم بِت بِزَنه و سر’گپات ِ یِووسه

دختر- ای ’لر اثر نرگس شهلا تو ندیدی
خم در خم آن زلف چلیپا تو ندیدی
چون سرو چمن با قد رعنا تو ندیدی
ای ’لر بچه گویا زن زیبا تو ندیدی
کاین سان سر ِ راهم بگرفتی به دل زار
رد شو ز سر راه من ای مست خیردار

پسر- کج بستن دَسمال ِ زلیخان ِ تو نِیدی
قر دادن ’شولارِ ’همیلان ِ تو نِیدی
اِسپیدی پِستتون و پِس ِ پان ِ تو نیدی
دیدم همه جاسونه و هیچ جانِه تو نِیدی
بدبخت ’مو نِیدم مگو ای مست خبردار
بدبخت ’هو نونن که نَدیِدن قِرِ شولار

دختر- گر عرصه قامت بکنم روز قیامت
قامت چو نمایم بشود باز قیامت
از معجزه حسن نمایم چو کرامت
اندر صف خوبان بنشینم به امامت
گر زلف برافشانم یا رخ بفروزم
صد همچو همیلا به یکی عشوه بسوزم

پسر- نِیدی تو همیلا ’چو بیاهه به سر اَو
’ور گردِن ِ اِسپیدِهونه مهره ’شو’تو
سینِس اِ’گوهی مرمره یا سینی ورشو
چی کوگ بهاری اِزَنه قهقه و قَوقَو
مَشگِسه اِ’ور دار’م اِ’نم ور سر شونِس
یه تیت ِ ’هواری اِنهِم’ ’ورپَس رونِس

دختر- از چین سرزلف من آشوب به چین است
بتخانه چینم من و بتخانه چنین است
از تابش رویم که به خورشید قرین است
گوئی که صفای رخ من ’خلد برین است
رویم بنگر پیشرو فصل بهار است
مویم بنگر راهزن مشک تتار است

پسرـ گر عقد بِوَندِن به فلک ماه و ستاره
مشکل چو ’همیلا دی یِه فرزند بیاره
اَفتو ’هنِه دیده اِروه اِ ز پی ’ چاره
سرگشته وحیرونه که دی چاره نداره
تِی ’بووس ’مو ’شوونم
دردِس مِنِه جونم

دختر- چشمان ’همیلا که کماندار ندارد
با عشوه و آشوب سرو کار ندارد
راهی به در منزل خَمار ندارد
این است که او عاشق بسیار ندارد
هر جا برود فتنه و آشوب به پا نیست
پس وصف چنین دخترکی هیچ روا نیست

پسر- بی ’یو سیت ’بگم، فتنه و آشوب تی یاسِن
یک بار دل‌ِ زارمِنِه خَم می یاسِن
هر جا بِروه فتنه و آشوب نی یاسِن
ئی عشوه گَرون هر دو کنیز سر ِ جاسِن
ای درد ’همیلا که مَنی حور بهشته
’او مثل ُخته ،‌حوروش و حور سرشته

دختر- حالا که ’همیلای تو اینقدر قشنگ است
طاووس بهاری شده و رنگ به رنگ است
از عشق همیلا است که دنیا به تو تنگ است
رو رو که وجود تو دگر باعث ننگ است
رد شو ز برم،‌ دور شو ای بی سر و بی پا
ارزان به تو باشند زلیخا و ’همیلا

پسر- فهمیم ِ به کار تو که رَهدی مِنِه تزویر
اِز وصف ’همیلا ز ’مو وابیدیِه دِلگیر
پیش اِز ’یو که اِز چَشم ِ سیاهِت ’بخورم تیر
پیش از ’یو که با زلف ببندیم به زنجیر
تِیت سی چه به مَهنم که زتی هات بسوسم
زَهمه اِگِرم ’ور دره زیر و اِ’گوروسم

دختر- خفاش ز خورشید اگر روی بتابد
از منزل و قیمت خورشید چه کاهد
بادی که به کوهی وزد از ’که چه رباید
ابری که نبارد چه بیاید چه نیاید
رو رو که تو را درخور این عشق ندیدم
صد خرمن مهرتو به یک جو نخریدم

پسر- الانه اِفیچم مِنِه ’لوات ِ اِ’بوسم
بعدِس مو ئی ’یو’فتم سر ِ پاهات ِ اِبوسم
دی پشت سر یک سر ِ هِی ’گپات اِبوسم
اَربَووت بیا، کیچه به کیچه اِ’گورسم
لَومِه مِنِه ’لوات نِهم تا بِروه روز
ئی قدر ببوسم که ’لوامون بِزَنِن سوز

دختر- ای بی ادب این قاعده مهر و وفا نیست
این صحبت بیجای تو البته به جا نیست
عاشق نبود آنکه به تسلیم و رضا نیست
افسوس ندانی تو که در عشق خطا نیست
عشق و ادب آمیخته باشد چو تن و جان
عاشق نبود گر ننهد گوش به فرمان

پسر- در عشوه دی یَه چی تو نَوِیده ِ مِنِه دنیا
گل نید چو رنگ تو قشنگ و چمن آرا
عکسِتِه بده تا بِفِر ِست م به ولاتا
تا ’پای ، همه مخلوق بِکَهنِن به تماشا
ئی قدر قشنگی که ندونم چه ’کنم بات
ایکاش بی ’یوفتم مو بِووسم ز سر ِپات

دختر- با ما سخنی چند ز آسایش زن گو
از طرز زناشوئی و در عشق سخن گو
زین ریب و ریا بگذ ر و بی پرده سخن گو
گو رسم شما چیست از آن رسم به من گو
قومی که ندارند به دل رحم و مروت
البته ندانند ره و رسم محبت

پسر- ساکی به مِنِه مال به بَگزاده نظر داشت
مِهر ِس به مِنِه جونِس و عشقِس مِنِه سر داشت
عشقِس چو’نو سخت بید که به بَگزاده اثر داشت
ساکی اِگر یوِستَی ’و بگزاده خبر داشت
رَهد ’ورمِنِه ره ، بِووس ِ گِر ِهد و دوسه چو زِید
یِه گاو و دو خر دادِس و بَگزادِنه اِستیِد

دختر- ماها خبر از گریه محبوب نداریم
از عشق کسی ما به دل آشوب نداریم
والله به خدا طاقت یک چوب نداریم
ما مثل ’همیلا که ’رخ خوب نداریم
صد خرمن مهرت نخرم من به پرکاه
پاپا نتواند بخورد چوب سر راه

پسر- یه شَو بِه کِل ِ دست ِ ’همیلا ’مو نشستم
انگشت حنائی سِه اِورِد زِید کَد‌ِ دستم
ئی از اثر دست بلوریسِه که مستم
هوش از سرمو رَهد ’هو ’ورِیستاد، مو نشستم
حالا تو اِگوی مهر و وفا هیچ ندارین
حالا تو اِگوی صدق و صفا هیچ ندارین

دختر-’لر بچه شنیدم که شما خانه بدوشید
از زندگی سخت در افغان و خروشید
افسرده و حیران و پریشان و خموشید
زیرا کر و لال و همگی خانه به دوشید
هرگز به چنین جای که من پا نگذارم
من طاقت این زندگی سخت ندارم

پسر- بی ’یو مال، که اِز’شر’شر ِ مَشگهانَبرِت خَو
ز لِرلِر میشون که ئی یاهِن به سِر ’او
اِز رَم ِ شِکالا که اِر ِن واتَک و وادَو
از قهقه کوگون و ’عرمنیدِن بَرفَو
رو پیش ’بوهون تا به صحرا همه سِه ’گل
تا چشم اِ’کنه کار همه س لاله و سنبل

دختر- ای ’لر بچه دانم دلت از غصه کباب است
دانم که ترا زندگی و وضع خراب است
اینها که تو گوئی که نه نان است و نه آب است
نه بالکن و نه سالن و نه ’نقل و شراب است
ماشین شما نیست جز از قاطر و یابو
دیگر تو چه گوئی به من ای بی چشم و بی رو
......
...... 

 


نوشته شده در دوشنبه 90/4/20ساعت 5:4 عصر توسط ققنوس نظرات ( ) |


هوسِ خودمان را بیگناهی و هوسِ دیگری را شقاوت می دانیم . و این تضاد میان آنچه به خودمان و آنچه به دلدار مربوط می شود فقط درباره هوس نیست ، درباره دروغ هم هست . دروغ ضروری ترین و رایج ترین وسیله محافظت است . اما همین دروغ آن چیزی است که توقع داریم هرگز به زندگی دلدار راه نیابد، چیزی که تجسس می کنیم ، بو می کشیم ، و همه جا مایه نفرت ماست...!

...هرگز جز برای خود و برای آنان که دوست می داریم، نمی لرزیم . و هنگامیکه خوشبختی مان دیگر به دست آنان نیست در برابرشان چه آرام، چه آسوده و چه گستاخ می شویم...!

...زمان آدم‌ها را دگرگون می‌کند اما تصویری را که از ایشان داریم ثابت نگه می‌دارد . هیچ چیزی دردناک‌تر از این تضاد میان دگرگونی آدم‌ها و ثبات خاطره نیست...!

...از عیب هایی که همه ناگزیر در خانه ام دچارشان می شوند فهمیدم خودم چه عیب های طبیعی ناگزیری دارم . خلق و خوی آن ها نوعی نگاتیف خلق و خوی خودم را نشانم داد...!

"در جستجوی زمان از دست رفته"
مارسل پروست


نوشته شده در یکشنبه 90/3/15ساعت 6:38 عصر توسط ققنوس نظرات ( ) |

وی از شاعران بنام تهران درسده دهم و یازدهم هجری قمری است.در قصیده سرایی تسلط کامل داشت و به سبک هندی شعر می سرود.وی به بزرگ خاندانی اصیل تعلق داشت.خاندانی تهرانی که در دولت های صفوی و گورکانی هند ازجایگاهی رفیع برخوردار بود .مردانی از این خاندان در آن دو دولت دارای مقام و منصب عالی بودند.این شاعر بازرگان که طبعی خوش داشت خیلی زود به سرودن شعر پرداخت و هم بعد ها دست به تجارت زد. و ثروتی اندوخت .وی نخست تخلص «فریبی »را برگزید و با گذشت زمانی چند «شاپور» را بر آن جایگزین کرد.از اشعار اوست:

    
غیرت عشق به چشمی که پدیدار شود
     پرده ی دیده در او پرده ی دیوار شود


چون بستگانی نامور در هند داشت در آغاز جوانی به قصد بازرگانی به هند سفر کرد.او دو بار به آن کشور رفت وسالیانی در آن جا اقامت گزید و مورد لطف و مصاحبت سلطان سلیم و امرای او واقع شد و به انعامات سرافراز گردید.
پسر عموی پدر آقا شاپور«غیاث الدین محمد» در دربار «جلال الدین اکبر» صاحب موقعیت و مقام عالی بود او نیز از این عزت و شوکت بهره مند شد و به ملازمت  میرزا جعفر آصف قزوینی در آمد و پس از درگذشت میرزا جعفر در سال 1021 سرانجام در سال 1025قمری به تهران باز گشت و در سال 1030(به قولی 1048)به دیار باقی شتافت.
شاپور در شاعری مقامی والا داشت و معاصرانش او را به استادی و مهارت ستوده اند.وی توانست تازگی و دقت خیال را با رسایی کلام و فصاحت جمع کند. مضامین اشعار او همگی گرم ،گیرنده و خیال انگیز است.
در اشعار او مبالغه در آوردن ترکیب های استعاری مبتنی بر تخیلات پردامنه کمتر دیده می شود.شاپور از تتبع سخن پیشینیان نیز غافل نبود چنانچه از چهار قصیده او تنها یک قصیده نماینده شیوه خاص خود اوست و سه قصیده دیگر لهجه سخنوران پیشین را دارد و این نشان از تربیت ادبی او و آشنایی با آثار مشهور استادان سخن دارد.شاپور شاعری پر کار بود.دیوان او را شامل ده هزار بیت در بیست و اند سالگی دانسته اند و در مجموع گویا پانزده هزار بیت سروده است که اکنون سه هزار و پانصد(برخی چهار هزار بیت) بیت قصیده، غزلف مثنوی(خسرو شیرین)قطعه و رباعی از او باز مانده است.

تقی‌الدین اوحدی
صاحب تذکره عرفات می‌نگارد: (که در اول جلوس شاه عباس در قزوین شاپور را ملاقات کردم و با یک دیگر صحبت‌ها داشتیم، امروز در مراتب حال باطنی و ظاهری ترقی فرموده و اشعار بسیار خوب گفته و الحق هر قسم سخن را چنانکه باید و شاید می‌گوید. وی بغایت سلیم نفس، خوش طبیعت، درویش نهاد، کامل فطرت آمده و تتبع سخن نیز بسیار کرده وبا مخلص یاران عراق، اشعار طرحی و غیره بسیار گفته‌است، و دیوانش قریب به ده هزار بیت می‌باشد) صاحب تذکره نتایج الافکار، سال وفات شاپور را در اواسط قرن یازدهم هجری نگاشته‌است.

نویسنده ی " تهران به روایت تاریخ" وی را خواهر زاده مولانا امیدی تهرانی و حسین کریمان در تهران در گذشته و حال او رافرزند امیدی ثبت کرده است.




نمونه ای از اشعار شاپور تهرانی:

بهترین و جدیدترین خدمات وبلاگ نویسان جوان                www.bahar-20.com

بیند چو سویم مدعی عمدا خبر دارم کنی
زهری به جام دوستی بینی و در کارم کنی

افغان که با این ضعف تن افزوده بر وی بار غم
ای ناله کوتاهی مکن شاید سبکبارم کنی

بر شاخسار عاشقی با آن که مرغ زیرکم
این است اگر طرز نگه آخر گرفتارم کنی

از چشمم ای افسانه گو با اشک می آید برون
گر خواب را چون توتیا در چشم خونبارم کنی

جان صرف شد در راه غم «شاپور»باید تا تو هم
از پای ننشینی دمی سر در سر کارم کنی

بهترین و جدیدترین خدمات وبلاگ نویسان جوان                www.bahar-20.com

دل فال مرادی از کتابی نگرفت
از خود خبری به هیچ بابی نگرفت

ایام فراق را ندانم چند است
کز زندگی خویش حسابی نگرفت

بهترین و جدیدترین خدمات وبلاگ نویسان جوان                www.bahar-20.com

برخیز چه خفتی ای نسیم سحری
کاورد سپیده دم شمیم سحری

پرویزن شب مگر حریر است که باز
خویش بیخته می وزد نسیم سحری

بهترین و جدیدترین خدمات وبلاگ نویسان جوان                www.bahar-20.com

بس که دلگیر ز هم کاسه بود می شکند
کاسه ای را که درو صورت آدم باشد

بهترین و جدیدترین خدمات وبلاگ نویسان جوان                www.bahar-20.com

ابر رحمت همه را "نامه ی" اعمال بشست
جامه ی معصیت ماست که ناشوی بماند

بهترین و جدیدترین خدمات وبلاگ نویسان جوان                www.bahar-20.com

نمی گویم که از زندان غم آزاد کن ما را
اگر جایی گرفتاری ببینی یاد کن ما را

تفاوت نیست جور و لطف یکسانست نزد ما
تو می دانی به هر نوعی که دانی شاد کن ما را


بهترین و جدیدترین خدمات وبلاگ نویسان جوان                www.bahar-20.com

ای رَهزن خیال نگاه تو خواب را
در جوش خون ز غیرت لعلت شراب را

کارم به ساقی ای است که از نار می زند
هر روز بر زمین قدح آفتاب را

بهترین و جدیدترین خدمات وبلاگ نویسان جوان                www.bahar-20.com

به ذوقی می کنم تکرار حرف دلستانی را
که دل در سینه پندارد که می بوسم دهانی را

نمی دانم تو خواهی بود یا گردون ولی دانم
که دامن گیر گردد خون من نا مهربانی را

بهترین و جدیدترین خدمات وبلاگ نویسان جوان                www.bahar-20.com

طفل است و به عاشق روش زیست نداند
 صد جان اگر از کس طلبد نیست نداند

دلدار نداند دل ما از دل اغیار
داند که دلست ،این که دل کیست نداند

بهترین و جدیدترین خدمات وبلاگ نویسان جوان                www.bahar-20.com

منابع:
میرزا محمد طاهر نصرآبادی،ص227.
تاریخ تهران (بلاغی)ج1،ص50
لطفعلی بیگ بیگدلی آذر،ج3،ص1082
رضاقلی هدایت بخش4،ص44
دیوان شاپور تهرانی به کوشش ناهید فرشاد مهر(ماهنامه اندیشمند)
تهران به روایت تاریخ ،ص124
تهران در گذشته و حال،ص467.
به کوشش داریوش شهبازی.


نوشته شده در چهارشنبه 90/2/7ساعت 12:42 عصر توسط ققنوس نظرات ( ) |

بتهوون برای نخستین بار کلام را وارد سمفونی کرد و چه کلامی برتر از «سرود شادی» شیلر؟
سرودی که بتهوون از 16 سالگی با آن زیسته و شیفته‌ی آن بود. درباره‌ی شهرتی که ادغام این کلام و آن موسیقی برای یک‌دیگر به ارمغان آوردند، باید گفت که هیچ‌کدام داین دیگری نیست.روی این شعر تا کنون بیش از چهل بار موسیقی تصنیف شده است. فرانتس شوبرت آهنگ‌ساز بزرگ اتریشی یکی از این چهل نفر بود. «ترانه‌ی شادی» امروز سرود اروپای متحد است.


یوهان کریستوف فریدریش فون شیلر

«سرود شادی» اثر فردریش شیلر* (1805 - 1759)

در کشورهای آلمانی زبان
از همان شهرتی برخوردار است که "میازار موری که دانه‌کش است..." اثر فردوسی در سرزمین‌های فارسی زبان.
شیلر این شعر را در سال 1785 سرود و در سال 1803 تغییراتی در آن داد و «سرود شادی» را به گونه‌ای که اکنون ترجمه شده است، درآورد.

"سرود شادی"

شادی!
ای شعله‌ی شکوه خدایان
ای دختر بهشتِ اساطیر!
ما در حریم ِ قدس ِ تو پا می‌نهیم شاد.
بار دگر فسون تو پیوند می‌دهد
آن‌چه جمود داد به قهر و غضب به باد؛‌
انسان شود برادر انسان
هرجا عطوفت تو بال و پر بگشاد.
صدها هزارها! میلیون‌ها! به‌روی هم
این بوسه‌ای‌ست نثار جهان ما آغوش خویش را بگشاییم.
آن‌جا فراز خیمه‌ی اخترْکوب
کرده‌ست خانه، آن پدر مهربان ما.
هرکس که کیمیای سعادت – رفیق – یافت
یا آن‌که داشت بانوی دل‌بندی
حتی
آن‌ کس که در تمامی سیاره‌ی زمین
تنها
خود را شناخته است –
از شور شادمانی ما بهره یافته است.
اما
باید برون حلقه‌ی ما مویه‌گر شود
آن جانور که روی ز شادی بتافته است.
دارد هماره پاس محبت را
هرکس که هست ساکن این حلقه‌ی کبیر.
آن‌گه محبت است
 تا روشنای‌ ِ فلک رهنمون ما
آن‌جا که
آن ذات ناشناس نشسته است بر سریر.
هرکه زنده است شادمانی را
نوشد از سینه‌ی طبیعت پاک،
هرکه نیکوست، هرکه بدکار است
در پی ردِ سرخ او بر خاک.
شادی‌ است آن‌که بر تمامی ما
بوسه‌ها داده است و میوه‌ی تاک.
تاک، آری، رفیق ِ تا دم ِ مرگ.
ذوق بر جفت، کرم را هم داد
و «کروب»‌ ایستانده در بر حق.
میلیون‌ها!
به ستایش نشسته‌اید او را؟
ای جهان!
می‌شناسی تو خالق خود را؟
پی ِ او باش بر فراز سپهر!
خانه‌اش در ورای کوکب‌ها.
شادی‌ست نام ِ کلکِ پراعجاز
نقشی از او، طبیعت جاویدان.
از شادی است گردش هفت اختر
هفت اختر محاط به گردونه‌ی زمان.
در این سپهر، تابش خورشیدها از اوست،
از شوق اوست گل شدن ِ هرجوانه‌ای،
از اوست گردش همه اجرام ِ دور که
اخترشمار هم ندهد زان نشانه‌ای.
همچنان اختران که می‌گردند
بر مدار شکوه‌مند سپهر
ره سپارید ای برادرها!
در رهی پرمهر
شاد، چون قهرمان به سوی ظفر.
رهروان ِ شکیبْ‌آئین را
شادی است آن‌که می‌زند لبخند،
از پس ِ پشتِ آتشین مرآت –
نام‌اش آئینه‌ی حقیقت‌ها.
ره نماید به طالبان آن‌گه
تا ستیغ همه فضیلت‌ها.
بر بلندای کوه ایمان، هان!
بیرق او در اهتزاز است،
وز شکافی که سر زد از تابوت
شد برون، در صف ملایک شد
با ملایک کنون هم‌آواز است.
 رفقا!
هم دلیری و هم شکیبایی
تا جهان بهین شکیبایی
زان فرازان یکی خدا آخر
می‌دهد اجر این شکیبایی.

 

 «سرود شادی»
اثر فردریش شیلر
مترجم: کامران جمالی

 *_

یوهان کریستوف فریدریش فون شیلر (آلمانی: Johann Christoph Friedrich von Schiller ، متولد 10نوامبر 1759 در مارباخ؛ درگذشت9 مه 1805 در وایمار)، شاعر، نمایشنامه‌نویس، فیلسوف و همچنین مورخ آلمانی. او مشهورترین نمایشنامه‌نویس آلمانی به شمار می‌رود و در کنار گوته، به عنوان چهره اساسیِ کلاسیک وایمار شناخته شده‌است. بسیاری از نمایشنامه‌های او به عنوان قطعه تئاترهای استاندارد در سرزمین‌های آلمانی زبان مشهور شده‌اند و اشعار افسانه‌ای (Ballads) وی از محبوبترین شعرهای آلمانی می‌باشند.

بسیاری از آثار شیلر از جمله راهزنان جنبه آزادی‌خواهانه دارند. همزمان با جنبش مشروطیت نخستین کتاب وی توسط یوسف اعتصام‌الملک به فارسی ترجمه شد.


نوشته شده در چهارشنبه 90/2/7ساعت 11:4 صبح توسط ققنوس نظرات ( ) |

 

 شعر چیست؟

(بخش اوّل)
نوشته ی ژان پل سارتر
ترجمه ی دکتر علی شریعتی

توضیح مترجم  

 ترجمه ی حاضر برگردانیده ای است از خلاصه ی کتاب « ادبیات چیست » ژان پل سارتر که در مجموعه ی هنر شعر آمده است.

کتاب اخیر جنگی است شامل نظریات شاعران و نویسندگان و منتقدان مشهور همه ی ملل (و همه ی قرون، از افلاطون تا کلانسیه و از هوراس رومی تا نظامی عروضی خودمان) که به سال 1960 در شماره ی اول دوره ی دوم مجله ی پارسی، ارگان سازمان دانشجویان ایرانی فرانسه چاپ شده است و اکنون با تجدید نظری در اینجا منتشر می شود.

چنانکه در مقدمه ی چاپ اول این ترجمه گفته بودم، غرضم از ترجمه ی این متن آشنائی با نگرش سارتر به مسائل هنری و ادبی است. آنچه در اینجا بیشتر می ارزد در شیوه ی نگاه کردن به مسائل و انتخاب زاویه ی دیدی بدیع و اشراف بلند بر موضوع و گم نشدن در انبوه مآخذ و مراجع و اقوال و آراء دیگران و قدرت شگفت انگیز در خلق و ابداع «تلقی انقلابی» موضوع و بخصوص گستاخی و بی باکی اعجاب آور سارتر است در «دیدن» و «اندیشیدن» و «کاویدن» که اگر همه ی آراء و عقاید سارتر و قهرمانانی چون او بمیرند، آنچه در آنان زنده ی جاوید است و همواره بر چهره ی قرون و اعصار آینده خواهد درخشید همین است و تنها سرمشقی که در کار آنان به کار ما می آید نیز همین.

در پایان این نکته را در این ترجمه باید یادآوری کنم که اگر احساس می کنید عبارات و گاه اصطلاحات و تعبیرات سنگین است (واحساس صادقی است) بدین علت بوده است که من با تعصب و وسواس بسیار کوشیده ام اولا، خود را از کمترین آزادی یی که شاید برای هر مترجمی مجاز باشد در این ترجمه محروم سازم و به شدت پای بند متن باشم. بنابراین سنگینی ترجمه را بر وفاداری نسبت به متن ببخشید. ثانیا متن خود مشکل است: سارتر است که سخن می گوید آن هم راجع به شعر، بنابراین بیان، پیچیدگی و دقت فلسفه را دارد و گریزندگی و لطافت شعر را. و گذشته از آن، من بخاطر خواننده، معانی را از آن قله های بلند تعبیرشان فرود نیاورده ام که سخن سخت ارتفاع دارد و زیبایی اش در آن است که آن را در همین بلندی ها بنگریم و از این روست که خواننده باید بر روی هر جمله و حتی کلمه ای بایستد و تامل کند که اصطلاحی است و اگر معنی متداول آن را بگیرد و رد شود لطف معنی و گاه نفس معنی را نیافته است، مثلا: « توسل» در اینجا تشبث نیست بلکه «وسیله گرفتن» است که جان کلام سارتر در این متن همین است و از این مقوله است افعالی که از اخبار، بیان، نمایش، نمایاندن، بکاربردن، گزارش، دلالت و ... آمده است.(علی شریعتی) 


شعر چیست؟

شاعران انسان هائی اند که «توسل» به زبان را طرد می کنند، بنابراین چون جستجوی حقیقت در زبان و به وسیله ی زبان- که نوعی ابزار تلقی می شود- انجام می گیرد نباید چنین پنداشت که اینان «تمیز» حقیقت یا «گزارش» آن را منظور دارند.

اینان به «تسمیه» ی جهان نیز نمی اندیشند و در حقیقت هیچ چیز را «نمی نامند» زیرا، تسمیه، با قربانی شدن دائمی اسم در پای مسمی همراه است و اگر بخواهیم با زبان هگل سخن بگوئیم «اسم، در قبال شیء که جوهر است، عرض را می نماید».

شاعران سخن نمی گویند، خاموش نیز نیستند، داستان دیگری است. گفته اند که شاعران می خواهند با خلق ترکیبات غریب، کلام را در هم ریزند، اما این خطاست زیرا در این صورت می بایست اینان، قبلا خود را در متن «زبان انتفاعی» افکنده باشند تا در جستجوی آن برآیند که از آن میان الفاظی را به شکل ترکیباتی کوچک و نامانوس استخراج کنند. مثلا از «اسب» و «کره» ترکیب «اسب کره» را بنگارند. علاوه بر اینکه یک چنین اقدامی به مدت زمان نامحدودی نیازمند است. معقول نخواهد بود که بتوان، در همان حال که خود را در چهارچوب تلقی انتفاعی از زبان مقید می داریم و کلمات را ابزار می شماریم، در اندیشه آن باشیم که آنها را از خصوصیت ابزاریشان منسلخ کنیم.

در واقع شاعر یکباره از آستانه «زبان-ابزار» دامن فراچیده است. وی برای همیشه خصلت شعر را که در آن کلمات همچون اشیاء تلقی می شوند نه علامات، برگزیده است زیرا، ایهام موجود در علامت، تناقضی را شامل است که این امکان را می دهد که بتوان به میل خود از آن همچنانکنه از یک شیشه، عبور کرد و در ورای آن شیء مدلول را دنبال نمود و یا برعکس، نگاه خویش را بسوی «واقعیت» خود آن علامت معطوف داشت و آن را همچون یک «شیء» تلقی نمود.

گوینده در آن سوی کلمه است، نزدیک شیء، شاعر در این سوی کلمه، برای اولی کلمات اهلی شده اند و دام، برای دومی وحشی مانده اند و دد. برای آنان اینها قراردادهائی سودمندند ابزارهائی که رفته رفته «مستعمل» می شوند و چون دیگر بکار نیایند به دورشان می افکنند.

برای اینان کلمات اشیائی طبیعی اند که همچون گیاهان و درختان بر روی خاک، بطور طبیعی، می رویند.

اما اگر شاعران، همچون نقاشان که در برابر رنگ ها و نوازندگان که در برابر اصوات، در برابر الفاظ متوقف می شوند، بدان معنی نیست که اینان هرگونه دلالتی را برای لفظ از نظر انداخته اند، در واقع، تنها دلالت (معنی) است که الفاظ را بصورت واحدهای کلام تشخص می بخشد، و بی آن بشکل اصوات یا خطوطی که از نیش قلم سرمی زند تنزل خواهد یافت.

تنها چیزی که هست، در اینجا دلالت (معنی) نیز هم طبیعی می گردد. دلالت، دیگر «مقصود» ی همواره دور از دسترس و همواره منظور نظر ماورابین انسان نیست بلکه صفت هر واژه ای است، همانند حالت یک چهره یا احساس غم و شادی یی که در صوت ها یا رنگ ها هست.

معنی (دلالت) که در لفط جاری گشته در آهنگ، یا در صورت ظاهرش جذب و هضم شده، ارتقاء یا انحطاط یافته، خود نیز «شیء» است همچون لفظ، ازلی و ابدی؛ برای شاعر زبان شالوده و زیربنایی از عالم خارج است.

گوینده در زبان، «موضع» گرفته است؛ درمحاصره کلمات است؛ کلمات دنباله های جهات، گیره ها، آنتن ها و دوربین های وی اند؛ وی آنها را از درون سان می بیند، آنها را همچون یک دسته سرباز تحت فرماندهی خویش احساس می کند.

وی بوسیله «سپاه سخن» که در آن احاطه شده است و آن را بزحمت وجدان می کند، عملیات خویش را بر عرصه ی جهان گسترش می دهد.

شاعر در خارج از زبان است کلمات را وارونه می بیند چنانکه گویی وی در جایگاه انسان ها نبوده است و درحالیکه بسوی آنان می آمده، ابتدا با کلام، همچون مانعی، برخورد کرده است. بجای اینکه در آغاز، اشیاء را از طریق اسامیشان بشناسد، چنین بنظر می رسد که قبلا با آنها برخورد خاموشی داشته است و چون بسوی نوع دیگری از اشیاء که از نظر او الفاظ اند، برمی گردد، به آنها دست کشیده، ور رفته، مالش داده و سپس در آنها روشنائی یی مخصوص می یابد و میان آنها و زمین و آسمان و آب و همه « مخلوقات» پیوندهای خویشاوندی ویژه ای کشف می کند.

شاعر چون نمی داند که چگونه لفظ را همچون علامتی برای «بیان» یکی از وجوه عالم «بکاربرد» در آن «تصویر» آن وجهه از عالم را می بیند.

و «تصویر لفظی» یی که وی بعلت مشابهت آن با مثلا درخت بید یا گل زبان گنجشگ انتخاب می کند الزاما همان لفظی که ما برای تعیین این دو شیء بکار می بریم نیست. چون شاعر در خارج از زبان قرار دارد، بجای اینکه الفاظ برای او دلالانی باشند که وی را خارج از خود (الفاظ) به میان اشیاء ببرند، وی آنها را همچون دامی تلقی می کند که در آن واقعیت فرار را صید می کند. خلاصه، زبان تماما در نظر وی، آئینه جهان خارج است.

ناگهان در سازمان درونی لفظ تغییرات مهمی رخ می دهد، طنینش، کششش، تذکیر و تانیثش و هیئت ظاهریش چهره ی واقعی و زنده ای را تشکیل می دهند که در نظر او پیش از آنکه به اخبار از معنی بپردازد، معنی را نمایش می دهد.

برعکس، چون دلالت، خود، واقعیت عینی یافته است صورت مادی لفظ در معنی انعکاس می یابد و معنی نیز، به نوبه ی خود همچون تصویر پیکره کلام تجلی می کند. 

چون معنی تقدمش را بر لفظ از دست داده است-چه، الفاظ نیز همچون اشیاء ازلی و قدیم اند- شاعر مسلم نمی داند که این طفیل هستی آن است یا آن طفیل هستی این. بدین طریق، میان دال (لفظ) و مدلول رابطه ی متقابل دوگانه یی برقرار می گردد: مشابهت مرموز و دلالت و چون شاعر از «توسل» به کلمه خودداری می کند، از میان مفاهیم مختلف یک لفظ، یکی را انتخاب نمی کند، و بجای آنکه به هر یک از آن مفاهیم بچشم یک عمل مستقلی بنگرد، همچون یک کیفیت مادی بنظرش می آید که در برابر دیدگانش با دیگر مفاهیم ترکیب می شود و بدین صورت، وی در هر لفظ، تنها به شیوه ی شاعری، مجازهائی می سازد که پیکاسو خیال آن را در سر می پخت و آرزو می کرد که قوطی کبریتی بسازد که تماما شب پره باشد بی آنکه از قوطی کبریت بودن خارج شده باشد.

فلورانس شهر است و گل است و زن، در عین حال، گلشهر است و زنشهر و گلدختر.

فلورانس Florence   موجود خارق العاده ای که بدینگونه ظاهر می شود، سیلان «فلوو» (=شط) را واجد است و سوزش لطیف و شفق فام «اُر» (=طلا) را و برای آنکه پایان گیرد، آراسته و خوش خرام خود را تسلیم می کند و با محو شدن تدریجی و مداوم طنین   ((e))   ی گنگش شکفتگی و انبساط بی مرزش را تا ابدیت ادامه می دهد.

در اینجا، بازی افسونکار سرگذشت زندگی خصوصی فرد نیز بر آن علاوه می شود: برای من فلورانس نیز زنی است، یک بازیگر امریکائی که در فیلم های صامت دوران کودکیم بازی می کرد.

و من از او هیچ چیز بیاد ندارم جز اینکه قامتی بلند داشت، همچون یک دستکش بلند رقص، همیشه خسته بود، و همیشه عفیف و همیشه شوهر دار و همیشه قدرتش مجهول، که من او را دوست می داشتم ،و، که نامش فلورانس بود.

بنابراین، کلمه که گوینده را از درون خود بیرون می کشد و به متن جهان می افکند، همچون آینه ای تصویر خاص شاعر را به وی باز پس می فرستد.

این است آنچه طرح دوگانه لریس Leiris   را توجیه می کند که از یک سو در کتاب «فرهنگ لغات» خویش در جستجوی تعریف شاعرانه ای برای برخی از لغات است، بدین معنی که این تعریف، بنفسه، شامل پیوند دوگانه و متقابل میان جسم صوتی و روح کلامی یک لغت باشد و از سوی دیگر، در کتابی که هنوز انتشار نیافته، با انتخاب چند کلمه، بعنوان نمونه، که در نظر وی از عاطفه سرشارند به جبران ایام از دست رفته همت می گمارد.         

بدین طریق یک کلمه شعری، خود یک «عالم صغیر» است.


نوشته شده در سه شنبه 89/12/10ساعت 11:44 صبح توسط ققنوس نظرات ( ) |

شعر چیست؟

(بخش دوّم)
نوشته ی ژان پل سارتر
ترجمه ی دکتر علی شریعتی
 

بحران زبان که در آغاز این قرن درگرفت، یک بحران شعری بود، عوامل اجتماعی و تاریخی آن هر چه بوده باشد بصورت عارضه ی خودباختگی و سلب شخصیت نویسنده در برابر کلمات بروز کرد. نویسنده دیگر نمی دانست کلمه را چگونه بکار برد و به تعبیر مشهور برگسون وی کلمات را جز « تا نیمه » نمی شناخت. 

نویسنده، با احساس بیگانگی کاملا سودجویانه ای، به کلمات نزدیک می شد. کلمات از آن او نبودند. دیگر به اوتعلق نداشتند. اما در همین آینه های بیگانه، آسمان و زمین و زندگی شخصی وی منعکس می شدند و بالاخره خود به اشیاء و حتی هسته ی اصلی اشیاء بدل می گشتند. هنگامیکه شاعر گروهی از این «عوالم صغیر» را با هم پیوند می دهد، همچون نقاشان است که رنگ هایشان را بر روی پرده ی نقاشی جمع می کنند.

برخی چنین می پندارند که شاعر عبارتی را «ترکیب» می کند. اما این ظاهر کار است. وی یک شیء خلق می کند.

«کلمه-شیء» ها، با پیوندهای ساحرانه ای از هماهنگی و ناهماهنگی، با هم اجتماع می کنند، همچون رنگ ها و صوت ها یکدیگر را می خوانند، می رانند، یکدیگر را می افروزند و اجتماعشان «واحد شعری» حقیقی یی را تشکیل می دهد که عبارت است از «جمله-شیء» و نیز بیشتر اوقات، شاعر ابتدا طرح جمله را در روح خویش دارد و سپس کلمات بدنبال می آیند. اما این طرح با آنچه معمولا یک طرح کلامی نامیده می شود هیچ گونه وجه اشتراکی ندارد، این طرح بر انجام بنای «دلالت» نظارت نمی کند. بلکه بیشتر به طرح خلاقه ای نزدیک است که پیکاسو پیش از آنکه حتی دست به قلم مویش ببرد با آن شی ئی را در فضا مجسم می کند که بعدها یک بندباز یا یک «آرلکن Arlequin   » خواهد شد. «فرار، بدانجا فرار، من احساس می کنم که پرندگان مست اند اما ای قلب من سرود ملاحان را بشنو». این «اما» که همچون صخره ای از کناره ی جمله برپاخاسته است بیت دوم را به بیت قبل ربط نمی دهد بلکه بدان رنگی از یک «آن» لطیف استثنا و یک «خویشتن داری و به خودگرایی» می بخشد که در سرار بیت حلول می کند.

از اینجاست که برخی از ابیات با «و» آغاز می شود این حرف ربط، در ذهن، دیگر بصورت اداتی که یک عمل دستوری را انجام می دهد نیست بلکه خود را برسراسر پاراگراف می گسترانند تا بدان کیفیت مطلقی از یک «تعاقب» ببخشد.

برای شاعر، جمله دارای یک «طنین» و یک «طعم» است. وی طعم های تند و محرک عتاب و استثناء و قطع را در سراسر جمله، و اصالة بخاطر نفس این طعم ها، می چشد و بدانها کیفیتی مطلق می بخشد و سپس از این چاشنی های مطلق صفات واقعی جمله را می سازد.

مثلا، یک جمله، کلا یک عتاب می شود بی آنکه متعلق معلوم و مشخصی داشته باشد. در اینجا ما آن روابط متقابل میان کلمه ی شعری و معنایش را- که هم اکنون بدان اشاره کردیم، باز می یابیم: مجموعه ی کلمات انتخاب شده، همچون «تصویر» ی از لطیفه استفهام یا استثناء عمل می کند.(1) و برعکس استفهام نیز تصویری است از مجموعه ی کلامی یی که آن را تحدید می کند همچنانکه در این مصراع های دل انگیز:

« ای فصل ها! ای قصرها!

کدام روح عاری از خطا است؟»

هیچکس طرف سوال واقع نشده است. هیچکس نیز سوال نمی کندو شاعر غایب است و سوال پاسخی را تحمل نمی نماید بلکه خود پاسخ ویژه ی خویش است. پس این استفهام غلط است؟ بسیار احمقانه خواهد بود که تصور کنیم رمبو    A.Rimbaud خواسته است «بگوید»: هیچکس مصون از خطا نیست چنانکه بروتون Breton    در باره ی سن پل رو Saint-pol Roux   می گفت: «اگر آن را می خواست بگوید، می گفت» و از طرفی هم به هیچ وجه نخواسته است چیز دیگری بگوید. وی یک سوال مطلق کرده و به کلمه ی زیبای «روح» یک هستی استفهامی بخشیده است.

این است استفهامی که «شیء» شده است؛ همچون «اضطراب» تنتور   Tintoret   که «آسمان زرد» شده بود.

این یک دلالت نیست، یک ذات جوهری متعینی است که از خارج دیده شده است و رمبو ما را دعوت می کند که با وی آنرا از خارج ببینیم. غرابت آن از اینجا ناشی می شود که ما، برای تلقی آن، در آن سوی قرارگاه انسان جای می گیریم، یعنی در کنار خدا. در چنین وضعی، حماقتی را که در اعلام رسالتی برای شعر وجود دارد، می توان به آسانی دریافت. بی شک، تاثرات روحی، حتی رنج ها و کشش های عاطفی- و چرا نه خشم ها و نفرت های اجتماعی و کینه های سیاسی- همه را سرچشمه اصلی شعر است. اما در شعر اینها را، آنچنان «اظهار» نمی کنند که در یک اعلامیه تند سیاسی یا «اعتراف» مذهبی: درست بهمان اندازه که نویسنده (نثر نویس) احساساتش را ابراز می کند و بروشنی توضیحمی دهد، برعکس شاعر، اگر عواطفش را در شعر خویش بریزد، از اعتراف بدانها سرباز می زند. کلمات آنها را می گیرند، در آن ها رسوخ می کنند و در خود مستحیل می سازند. کلمات، حتی در چشم خود شاعر، بر آن معانی دلالت ندارند.

تاثر روانی یی که شی ء شده است، اکنون کدورت (جسمانی و مادی) اشیا را دارد و به علت خصائص متناقض و ایهام آمیز لغاتی که آن تاثر (مجرد) را در خود گرفته اند، کدورت یافته است(2)   و بخصوص، هر عبارت و هر بیت، خیلی خیلی بیشتر از معنایی که افاده می کند، مایه دارد. چنان که آسمان زرد، برفراز جل جتا   (Golgotha)  ، از یک اضطراب ساده غنی تر است. لفظ و «عبارت شیء»، که همچون اشیا لایزالند، از همه سو بر احساسی که آنها را پدید آورده است ریزش می کنند.

وقتی که خواننده را از میان انسان ها، واقعا، بیرون می کشیم و دعوتش می کنیم که با دیدگان خدا، زبان را از رویه ی دیگر ببیند چگونه می توان به برانگیختن نفرت یا شوق سیاسی وی امید داشت؟

به من خواهند گفت: «شما شعرای نهضت مقاومت ملی را فراموش می کنید. شما پیرامانوئل را فراموش می کنید.»

هه! نه. هم اکنون می خواستم برای شما درست به همین ها استناد کنم.

نویسنده (نثرنویس) «چهره ی» انسان را رسم می نماید و شعر به خلق «اسطوره» ی انسان می پردازد. در عالم واقع، «عمل» انسانی که محکوم احتیاجات و متوجه «فایده» است، به یک معنی، «واسطه» است. عمل، بی آنکه خود منظور نظر قرار گیرد، انجام می یابد و آنچه به حساب می آید«نتیجه» است. هنگامی که دستم را «برای» گرفتن قلم دراز می کنم، از این حرکت خویش، جز احساسی گنگ و گذرا ندارم؛ این تنها قلم است که به چشم من می آید، بدین گونه است که انسان به وسیله «مقاصد»ش از خود منسلخ (الینه) می شود.

اما شعر این رابطه را معکوس می کند: جهان و اشیاء به صورت اعتباری و عرضی می گذرند و بهانه ای می شوند برای «عملی» که خود غایت خاص خود می گردد. ظرف آب آنجا است تا دختر جوان در حالی که آن را پر می کند شیرین حرکاتی داشته باشد. (3)جنگ تروا برای آن رخ می دهد که هکتور و آشیل به این نبرد قهرمانی پردازند. عمل، که از غایات خویش که اکنون به سایه خزیده است، بریده، به دلاوری یا رقص بدل می گردد. با این همه، گر چه شاعر امروز نسبت به توفیق در اقدام بی توجه است، ولی، قبل از قرن نوزدهم، با جامعه، در مسیر کلیش همگام می ماند. گرچه وی زبان را برای همان مقصودی که نثر آن را دنبال می کند، به کار نمی برد، ولی، برآن همانگونه اعتماد می کرد که نویسنده (نثر نویس).

پس از ظهور جامعه ی بورژوازی، برای آنکه آن را محکوم به مرگ اعلام کند با نویسنده جبهه مشترکی می سازد.

گرچه، برای شاعر آنچه مطرح بوده است، همچنان خلق «اسطوره» انسان است ولی وی از جادوی سپید (چشم بندی) به جادوی سیاه (جن گیری) گذر می کند.(4)

بهترین و جدیدترین خدمات وبلاگ نویسان جوان                www.bahar22.com

1  .« به کجای این شب تیره بیاویزم قبای ژنده ی خود را » ؟

در این مصراع: نیما یک «استفهام مطلق» ساخته است بی آنکه طرف سوال مشخص باشد یا اصلا باشد مجموعه کلماتی که در این مصراع آورده است تصویر آن استفهام مطلق است. نه اینکه نشانه هایی باشد که بر رابطه میان سائل و مسوول دلالت کند. بلکه نفس این عبارت سوال است: سوالی که بقول سارتر یک «شیء» شده است(مترجم)

2.تاثر و هیجان روحی که یک معنی است و مجرد و ذهنی و زلال و بسیط؛ اکنون جسمیت و مادیت یافته و عینیت اشیا را دارد و ذاتیت اجسام را که کدرند در برابر معانی مجرد و ذهنی (مجردات و ذهنیات)(مترجم)

 3.نه اینکه این حرکات برای آن باشدکه ظرف آب را پرکند.پر کردن ظرف آب بهانه ای برای این اطوار دلفریب است.

4.جادوی سپید، چشم بندی و شعبده بازی است که گرچه پدیده هایش خیره کننده و عجیب و خارق العاده می نماید اما علل طبیعی و علمی دارد، ولی جادوی سیاه احضار اجنه و شیاطین است و غالبا شوم و جنایت آمیز.
مقصود سارتر از تشبیه شعر دیروز به جادوی سپید و شعر امروز به جادوی سیاه این است که شعر دیروز به خلق آثار فریبنده و خبره کننده می پرداخت، اما مبنای کارش همچون کار صنعتگران (نثرنویسان) بود و نتیجه ی کارش سالم و روشن و گرم کننده. اما شعر امروز، همچون سحر سیاه که نوامیس طبیعت و روابط اشیاء (زبان:کلمات) را نقض می کند، «خرق عادت« می کند و بخصوص که نتیجه ی کارش شوم و تلخ است.

 مساله شکست و ناکامی انسان که روح فلسفه ی سارتر است و روح و رسالت شعر امروز را نیز بدانجا می کشاند وجه شبه شعر امروز و سحر سیاه را روشن تر می کند.  (مترجم)


نوشته شده در سه شنبه 89/12/10ساعت 11:41 صبح توسط ققنوس نظرات ( ) |

شعر چیست؟

(بخش سوّم)
نوشته ی ژان پل سارتر
ترجمه ی دکتر علی شریعتی 

 انسان همواره به عنوان غایت مطلق جلوه گر شده است، ولی «توفیق در اقدام» او را در باتلاق یک اجتماع انتفاعی فرو می برد. اما، در آخرین مرحله نمایش سرنوشت آدمی، آنچه هست و به وی امکان می دهد که به «اسطوره» برسد، دیگر توفیق نیست، شکست است. تنها شکست است که همچون پرده نمایشی می افتد، سلسله بی انتهای نقشه های آدمی را متوقف می سازد و در نتیجه او را به «خویش»، «خویشتن پر خلوص خویش» باز پس می دهد. (5)

جهان برای وی فرعی و اعتباری می گردد و تنها به عنوان انگیزه ای است برای شکست. غایت شیء این است که با سد کردن راه بر انسان، او را به «خود» باز فرستد. وانگهی: سخن از وارد کردن عمدی شکست و ویرانی در جریان عالم نیست، بلکه موضوع فاقد بودن دیدگانی است که جز شکست و ویرانی را بتوان دید.

اقدام انسانی دو وجهه دارد. توفیق و در عین حال شکست. برای توجیه این تناقض، طرح دیالکتیک کفایت نمی کند. باید باز هم، لغات مان و نیز قالب های عقلی مان را تلطیف کنیم. من یک روز خواهم کوشید تا «تاریخ»، این واقعیت شگرف را که نه عینی است و نا کاملا ذهنی، تشریح کنم: در اینجا است که دیالکتیک مطرود و مجذوب و ماکول یک نوع «ضد دیالکتیکی» است که با این همه باز هم دیالکتیک است. اما این کار فیلسوف است. معمولا هر دو چهره ی جانوس(6)   (Janus)    را نمی توان دید. مرد عمل یکی را می بیند و مرد شعر دیگری را.

هنگامی که ابزارها شکست و از کار افتاد، نقشه ها نقش برآب شد و کوشش ها بی ثمر گشت، جهان طراوتی مطبوع می یابد و صفای چهره کودکانه و هراسناکی می گیرد؛ نه راه گریزی و نه دست آویزی. جهان به انتهای واقعیت خود می رسد زیرا برای انسان خرد کننده می شود و چون عمل، در هر حال، کلیت می بخشد، شکست به اشیاء واقعیت جزئی و فردی شان را باز می دهد.

اما:همچنان که انتظار می رفت ورق برمی گردد و شکست که غایت المنتهی تلقی می شود، به صورت تعرض، در عین حال، تملک این عالم در می آید. تعرض، زیرا انسان از آنکه او را در هم می شکند بیشتر می ارزد.(7)

وی، هرگز، همچون یک مهندس یا یک فرمانده نظامی اشیاء را در «واقعیت اندک»شان مورد تعرض قرار نمی دهد بلکه: تعرض وی بر آنها در اوج «واقعیت سرشار»شان واقع می گردد. نفس وجود شکست خورده، خود همین تعرض است، چه، این وجود، خود ندامت این عالم است.

تملک، از آن رو که جهان دیگر ابزار توفیق نیست، آلت شکست می گردد. 

این است غایت مبهمی که در جهان به چشم می آید، یعنی ضریب رقابت وی که به همان اندازه که ضد بشری تر است، بشری تر به کار می آید. شکست، فی نفسه، به شکل رستگاری باز می گردد؛ نه اینکه شکست ما را به رستگاری یی در ورای خود رهنمون گردد، بلکه شکست خود نوسان می گیرد و استحاله می شود.

مثلا، از خرابه های نثر، زبان شعر جوش می کند. اگر راست باشد که گفتار یک نوع خیانت است و ابلاغ و القاء مفاهیم به دیگران ممکن نیست، در این صورت، هر کلمه ای به نفسه فردیت خود را باز می یابد، ابزار شکست ما می شود و محال بودن ابلاغ را در خود مخفی می دارد.

این بدان معنی نیست که چیز دیگری برای ابلاغ باشد، بلکه ابلاغ نثر که به شکست منجر می شود، بدین معنی است که مدلول کلمه اساسا غیرقابل انتقال می گردد. بدین طریق: شکست ابلاغ، محال بودن ابلاغ را به ذهن می آورد و طرح وسیله کردن کلمات (استعمال کلمات به عنوان وسیله) که اکنون واژگونه شده است، جای خود را به یک نوع اشراق و مکاشفه بی شائبه و «بی غرضانه»ی کلام می دهد.

بنابراین ما باز در اینجا با توصیفی مواجهیم که قبلا از آن سخن گفتیم ... منتهی در یک زمینه ی عام تری که در آن شکست ارزش مطلق می یابد، شکستی که به نظر من مشرب اصلی و خط مشی اساسی شعر معاصر است. باید یادآوری کرد که انتخاب این خط مشی وظیفه ی مشخصی را در جامعه به دوش شاعر می نهد: در یک اجتماع بسیار متشکل و متمرکز و نیز یک جامعه ی مذهبی، یا حکومت بر چهره ی شکست نقاب می افکند و یا مذهب به جبران آن می پردازد؛ اما در جامعه ای که کمتر متمرکز و همچون دموکراسی های ما متجالس است یا اصلا غیرمذهبی است، برعهده ی شعر است که تاوان این شکست را بپردازد.

شعر، بازی یی است که در آن هر که می بازد می برد و شاعر واقعی باختن را تا دم مرگ به خاطر بردن انتخاب می کند. من تکرار می کنم که در اینجا سخن از شعر معاصر است.

تاریخ اشکال دیگری از شعر را نشان می دهد که نمایاندن پیوندهای آن با شعر امروز ما از بحث من خارج است. بنابراین اگر به طور قطع باید از «تعهد شاعر» سخن گفت، می گوئیم وی انسانی است «متعهد به باختن». این است معنی عمیق آن کج طالعی و سیه روزی یی که وی همواره از آن دم می زند و همواره نیز آن را به یک دست خارجی نسبت می دهد، در صورتی که این عمیق ترین انتخابی است که خود کرده است؛ معلول شعر او نیست، بلکه منشا آن است. وی به شکست کامل کوشش انسانی مطمئن است و خود را برای شکست یافتن در زندگی خاص خویش مستعد می کند تا با شکست فردی خود شکست عمومی انسان را حکایت کرده باشد.

چنان که می بینیم وی نیز تعرض می کند چنان که نثرنویس می کند اما تعرض نثر به خاطر یک توفیق بزرگ است ولی تعرض شعر به خاطر شکست پنهانی است که هر پیروزی یی آن را در درون خویش دارد. بدیهی است که در هر شعری نوعی از نثر یعنی توفیق حضور دارد و برعکس خشک ترین نثر نیز همواره اندکی از شعر یعنی یک نوع شکست را در خود پنهان می کند.

هیچ نثرنویسی هرچند باریک بین باشد «کاملا» آنچه را می خواهد بگوید در نمی یابد: یا به «اطناب ممل» می گوید یا به «ایجازمخل».

هر عبارت در سخن او یک نوع شرط بندی است؛ یک نوع خطرکردن ملتزم و تعهدآمیزی است. کلمه هر چه بیشتر نوازش می شود خود را بیشتر می گیرد و چموش تر می شود و چنان که پل والری ثابت کرده هیچ کس به کنه عمیق یک کلمه پی نبرده است. همچنین هر کلمه ای در عین حال برای معنی عرفی و متداول آن و یا به خاطر طنین های مبهمش، و حتی به نظر من برای قیافه ظاهریش به کار برد می شود و خواننده نیز در برابر همین امر حساسیت دارد. و در این حال ما در مرحله ی تفاهم و ابلاغ هماهنگ و منتظمی نیستیم بلکه در مرحله ی تصادفات و استحساناتیم. سکوت های نثر شاعرانه اند؛ زیرا که حدود و رسوم خویش را نشان می دهند، و برای وضوح بیشتر مساله است که من دو حد متباعد شعر و نثر را گرفته ام؛ یعنی نثر محض را و شعر محض را؛ و از اینجا نباید نتیجه گرفت که با یک سلسله ی متناوب از حلقه های میانگین می توان از شعر به نثر عبور کرد. و اگر نثرنویس بخواهد زیاد با کلمات بازی کند شیرازه ی نثر از هم می گسلد و ما در برابر پریشان گوئی متکلفی قرار می گیریم. اگر شاعر حکایت کند، تشریح نماید یا تعلیم دهد، شعر «نثری» می شود و قافیه را باخته است.

در اینجا سخن از زیربناهائی است پیچیده، مختلط اما کاملا مشخص.   

 بهترین و جدیدترین خدمات وبلاگ نویسان جوان                www.bahar22.com

5.در اینجا باز پس دادن یا مسترد داشتن انسان به خویش و خلوص خویش تعبیراتی است که از احساسی ترین مسائلی که در فلسفه ی سارتر مطرح است ناشی شده است و آن مسأله ی Alienation  انسان است در جامعه ای که ابتدا هگل آنرا در یک زمینه ی کاملا مجرد فلسفی عنوان کرد،ولی مارکس،شاگرد وی ، که بعدها راهش را کاملا از استاد جدا کرد ،انرا در زمینه ی اجتماعی به گونه ای دیگر مطرح ساخت.

Alienation به معنی جن زدگی است و دیوانگی. در قدیم معتقد بودند کسی که مشاعرش را از دست میدهد و شخصیتش مسخ میشود بدین علت است که جن در روح او حلول می کند و او که به ظاهر انسانی چون دیگران ،شخصیتش معدوم شده و شخصیت جن جای آنرا گرفته است و بنا بر این خود را وجدان نمیکند .
مارکس می گوید انسان در اثر تماس جدی و مداوم با ابزار و وسائل تولید به وسیله ی این ابزار الینه 
       Aliene  
  می شود.یعنی همچنانکه جن در آدمی حلول میکند ،این ابزار کار در شخصیت انسانی که با آن کار میکند حلول میکند و مجوب تغییر ماهیت انسانی و شخصیت وی میگردد و همچون جن زده ابزار زده می شود ؛ماشین زده ، پول زده ، اداره زده ،...تمدن ماشینی و رژیم سرمایه داری که مبنا و روح انسان و جامعه را بر اساس تولید هر چه بیشتر استوار میکند ،موجب الینه شدن هر چه شدیدتر انسان میگردد ،کارگران دیگر بصورت افراد ذی شخصیت  انسانی نیستند بلکه دنباله ی ابزار تولید و جزئی از دستگاه ماشین تولیدی میشوند که تولید می کند . در نتیجه انسان هر روز الینه تر میشود و شخصیت انسانیش را بیشتر از دست میدهد و با خود بیگانه تر میگردد . یک فاشیست نمونه ی کامل یک الینه است ؛یعنی فردی که قبلا انسان بوده است و اکنون در اثر حلول ماشینیسم و بوروکراسی سرمایه داری تبدیل به یک آلت خشک قتاله شده است .عرفان به نظر من یک نوع الیناسیون شدید انسان است بوسیله ی خدا ،وحدت وجود ووحدت شهود یعنی گم شدن شخصیت بشری یا حلول خدا یا در وجود انسان،این حلول ،که برخی از صوفیان بصراحت آنرا تشریح میکنند ،در فناء فی الله و بقاء باالله بصورت الیناسیون بشر به وسیله ی معبود خویش نمایان میشود.اناالحق معنی کامل این الیناسیون است و حلاج مثل اعلای الیناسیون بشر بوسیله ی مذهب است که فویر باخ عنوان کرده است.
بنا بر این باید کوشید تا انسان ناقص و فلج را کامل کرد ،یعنی حقیقت انسانی و شخصیت خالص او را به او مسترد داشت و معنی اصطلاح معروف  Homme totale  مارکس همین است.

اگزیستانسیالیسم سارتر کوششی است برای آنکه گریبان انسان را از چنگ هر چه او را از وجود انسانی  Existence   خود باز گرفته به خود مقید ساخته رها کند (آزادی خاصی که سارتر همواره از آن دم میزند) ،و در حقیقت "انسان آزاد" در اگزیستانسیالیسم سارتر ،تعبیر دیگری از انسان کامل یا تمام مارکسیسم است و هر دو میکوشند تا با Desalienation  (هر یک از طریقی) انسان را به قول سارتر به آن " خود خالص و بی شائبه" ی خویش باز آرند. (مترجم) 7.این سخن سارتر گفته مشهور پاسکال را تداعی می کند که برای نابود کردن انسان نی ضعیفی کافی است، اما اگر همه هستی کمر به قتلش بندد باز او از آنکه وی را نابود می کند برتر است؛ زیرا او نمی داند که نابود می کند و این می داند که نابود می شود (دو بی نهایت، پاسکال) (مترجم)

تاثر و هیجان روحی که یک معنی است و مجرد و ذهنی و زلال و بسیط؛ اکنون جسمیت و مادیت یافته و عینیت اشیا را دارد و ذاتیت اجسام را که کدرند در برابر معانی مجرد و ذهنی (مجردات و ذهنیات)(مترجم).


6. یکی از خدایان اساطیری رم که استعداد خاصی داشت که به سبب آن آینده و گذشته همواره در پیش چشمش حاضر بود و این حالت را با دو چهره در او تعبیر کرده اند.  (مترجم).

 7.این سخن سارتر گفته مشهور پاسکال را تداعی می کند که برای نابود کردن انسان نی ضعیفی کافی است، اما اگر همه هستی کمر به قتلش بندد باز او از آنکه وی را نابود می کند برتر است؛ زیرا او نمی داند که نابود می کند و این می داند که نابود می شود (دو بی نهایت، پاسکال) (مترجم)

 


نوشته شده در سه شنبه 89/12/10ساعت 11:29 صبح توسط ققنوس نظرات ( ) |

 بهترین و جدیدترین خدمات وبلاگ نویسان جوان                www.bahar-20.com
مسمّط  چیست؟                                                                                                                                                   
   مجموعه جدید مصراع هم قافیه (بند مسمط) و یک مصراع که قافیه آن مستقل است.
(رشته مسمط یا مصراع تسمیط) و این شکل چند بار با قافیه های متفاوت تکرار می شود.
و اما مصراع های جدا با هم قافیه دارند، بدین نحو:
الف—الف—الف—ی— ب—ب—ب— ی — ح— ح—ج—ی
به مسمط هایی که بند مسمط و رشته مسمط آنها مجموعه سه مصراع باشد مسمط مثلث
به چهار مصراع مربع و به پنج مصراعی مخمس و به شش مصرایی مسدس گویند.
 مسمط حداقل مثلث و حداکثر (معمولاً) مسدس است و همه مسمطات منوچهری مسدس است.
مانند:
گویی بط سپید جامه به صابون زده است --- کبک دری ساق پای در قدح خون زده است
بر گل تر دلیب، گنج فریدون زده است --- لشگر چین در بهار، خیمه به هامون زده است
لاله سوی جویبار خرگه بیرون زده است --- خیمه آن سبزگون خرگه این آتشین
باز مرا طبع شعر سخت به جوش آمده است --- کم سخن عندلیب،دوش به گوش آمده است
از شغب مردمان لاله به جوش آمده است --- زیر به بانگ آمده است بم بخروش آمده است
نسترن مشکبوی، مشک فروش آمده است --- سیمش در گردن است، مشکش در آستین

مسمط معمولاً ساختمان قصیده را دارد اول آن تغزل است و بعد تخلص به مدح می پردازد.
این نوع جدید مسمط است که به ابتکار منوچهری از مسمط قدیم ساخته شده است،
مسمط قدیم بیتی است چند لختی که لخت های آن یک قافیه دارند (قافیه درونی) و
 لخت آخری آن با لخت های آخر ابیات دیگر هم قافیه است (قافیه بیرونی)
او گاهی به این گونه اشعار شعر مسجع گویند و نمونه آن در اشعار مولانا زیاد است.

دیده سیرست مرا جان دلیرست مرا ----- زهره شیرست مرا، زهره تابیده شدم
شکر کند عاشق حق، کز همه بردیم سبق ----- بر زبر هفت طبق، اختر رخشنده شدم
باش چو شطرنج روان خامش و خود جمله زبان----- کز رخ آن شاه جهان فرخ و فرخنده شدم

این ابیات را می توان به شکل زیر (مسمط و مربع) نوشت:

دیده سیرست مرا ---- جان دلیرست مرا
زهره شیرست مرا ---- زهره تابنده شدم

که هر مصراع آن دو بار مفتعلن و به اصطلاح عروضی مربع است که در شعر فارسی مفعول نیست و
ابیات فارسی معمولاً مسدس و یا مثمن هستند.
از این رو منوچهری این پاره ها را طولانی تر کرد و به حد مصراع مفعول در شعرفارسی رساند.                    
مسمط به خاطر نوع ساختارش برای بکار بردن ارایه تضمین و وام گرفتن از شعری دیگر بسیار
مناسب است ولی از جهت دیگر به علت  تنگی فضای ساختار به خاطرلزوم استفاده از قافیه
هم در انتهای مصرع و هم در انتهای رشته های تسمیط کمتر مورد توجه بوده است وشاید
غیر از خود منوچهری دامغانی که ترویج کننده این قالب شعری است نتوان مسمط سرای 
مطرح دیگری پیدا کرد البته بعضی از شعرا  به صورت خاص  وموردی مسمط هایی دارند
که از معروفترین انها میتوان به
مسمط مخمس شیخ بهایی رحمه الله علیه اشاره کرد:           
                                                                                                               
       بهترین و جدیدترین خدمات وبلاگ نویسان جوان                www.bahar-20.com          
تا کی به تمنای وصال تو یگانه
اشکم شود از هر مژه چون سیل روانه
خواهد که سرآید غم هجران تو یا نه
ای تیر غمت را دل عشاق نشانه
  جمعی به تو مشغول و تو غایب زمیانه
رفتم به در صومعه عابد و زاهد
دیدم همه را پیش رخت راکع و ساجد
در میکده رهبانم و در صومعه عابد
گه معتکف دیرم و گه ساکن مسجد
 یعنی که تو را می طلبم خانه به خانه
روزی که برفتند حریفان پی هر کار
زاهد سوی مسجد شد و من جانب خمار
من یار طلب کردم و او جلوه گه یار
حاجی به ره کعبه و من طالب دیدار
او خانه همی جوید و من صاحب خانه
هر در که زنم صاحب آن خانه تویی تو
هر جا که روم پرتو کاشانه تویی تو
در میکده و دیر که جانانه تویی تو
مقصود من از کعبه و بتخانه تویی تو
   مقصود تویی ...کعبه و بتخانه بهانه
بلبل به چمن زان گل رخسار نشان دید
پروانه در آتش شد و اسرار عیان دید
عارف صفت روی تو در پیر و جوان دید
یعنی همه جا عکس رخ یار توان دید
 دیوانه منم ..من که روم خانه به خانه
عاقل به قوانین خرد راه تو پوید
دیوانه برون از همه آئین تو جوید
تا غنچه ی بشکفته ی این باغ که بوید
هر کس به بهائی صفت حمد تو گوید
 بلبل به غزل خوانی و قمری به ترانه
بیچاره بهایی که دلش زار غم توست
هر چند که عاصی است ز خیل خدم توست
امید وی از عاطفت دم به دم توست
تقصیر "خیالی" به امید کرم توست
                             یعنی که گنه را به از این نیست بهانه                           
 بهترین و جدیدترین خدمات وبلاگ نویسان جوان                www.bahar-20.com
 یک مسمّط زیبا از فرخی یزدی

چند سازی فصل گل در ساحت مشکوی (1) کوی ؟
خیز و کن در باغ، ای ماهِ هلال ابروی، روی
در کنار جوی، جا با قامت دلجوی، جوی
کز شمیم مو دهی بر سنبل شب بوی، بوی
وز نعیم رو، بری از سوری (2) شبرنگ، رنگ

مَقدم گل چون که برعالم فرح افزود، زود
سوختن باید ورا در موکب موعود، عود
خواهی ار یابی تو در این جشن جان آسود، سود
در گلستان آی و برزن بر فراز رود، رود (3)
زین چمن بشتاب و بنما آشنا بر چنگ (4) چنگ (5)

حالیا کز نو نموده باغ را آباد، باد
به که از پیمانه گیرم تا خط بغداد، داد (6)
مادر دهر این چنین روزی کجا آزاد، زاد ؟
کز دو جانب می برد در سایه ی شمشاد، شاد
ساقی از رخساره هوش و مطرب از آهنگ، هنگ (7)

گشت دل را گر چه زلفت ای نکو اندام، دام
یا که صبحم شد ز گیسوی تو خون آشام، شام
باز هم بر خیز و دِه آغاز تا انجام، جام
روی بنما تا بری یک باره از اصنام، نام
پرده بگشا تا نمائی عرصه بر ارتنگ (8) تنگ

بهترین و جدیدترین خدمات وبلاگ نویسان جوان                www.bahar-20.com

1- مشکوی = آرامگاه، بتخانه، قصر و بنای بلند و عظیم .
2- سوری = گل سرخ خوش بوی ، ( رز قرمز )
3 - رود = سازی شبیه تار با کاسه ی بزرگتر و صدائی بم تر . عود و بربط، از نام های دیگر آن است .
4 - چنگ = یک ساز اصیل ایرانی که معمولا بانوان می نوازند .
5- چنگ - پنجه .
6 - داد = انصاف، عدل .
7- هنگ = بهره مندی و بختیاری، ساعات خجسته، قوت و قدرت و توانائی، سنگینی و وقار،
8- ارتنگ = ارژنگ !
بهار-بیست دات کام   تصاویر زیبا سازی وبلاگ    www.bahar22.com

نوشته شده در جمعه 88/11/16ساعت 2:2 صبح توسط ققنوس نظرات ( ) |


Design By : Pichak